“Konuşan Goril”: Koko’nun İşaret Dili Deneyi ve Ardındaki Tartışma
Discovery Of NatureYazar
Koko (1971–2018), Francine Patterson’ın 1972’de başlattığı uzun süreli iletişim araştırmasının merkezinde yer alan bir batı ova goriliydi (Gorilla gorilla gorilla). Koko’nun insanlarla işaretler kullanarak iletişim kurduğu tartışmasızdır; tartışmalı olan, bu davranışın insan dilindeki gramer ve sözdizimine benzer gerçek bir “dil” oluşturup oluşturmadığıdır.
Araştırma Ne Gösterdi?
Patterson’ın 1978’de Brain and Language dergisinde yayımladığı çalışma, Koko’nun eğitim sırasında yaklaşık 100 işaretten oluşan bir repertuvar geliştirdiğini ve bazı işaretleri yeni kombinasyonlarda kullandığını bildirdi. Bu bulgular, büyük insansı maymunların sembol-nesne ilişkileri ve insanlarla esnek iletişim kurabilme kapasitesi açısından önemliydi.
Neden Tartışmalı?
Aynı dergide 1979’da yayımlanan metodolojik eleştiri, Koko’nun davranışlarının insan diline benzer dilbilgisel yeteneklerin kanıtı sayılması için verilerin yetersiz olduğunu savundu. Eleştiride eğitmen ipuçları, seçici yorumlama, bağımsız kodlama eksikliği ve insan çocuklarının dil gelişimiyle yapılan güçlü karşılaştırmalar üzerinde duruldu. Bu yüzden Koko’nun “1.000 kelimelik bir dili konuştuğu” yönündeki popüler anlatı, araştırmaların gerçekten gösterdiğinden daha ileri bir iddiadır.
Kedisi All Ball ve Duygular
Koko’nun All Ball adlı kedi yavrusuyla ilişkisi ve kedinin ölümünden sonra gösterdiği davranışlar geniş biçimde haberleştirildi. Davranış değişiklikleri Koko’nun güçlü sosyal bağlar kurabildiğini gösteren dikkat çekici bir örnektir; ancak bu tekil gözlem, onun insanlardaki yas deneyimini aynı biçimde yaşadığını ortaya koymaz.
“İlk Soru Soran Hayvan” İddiası
Koko’nun aynaya bakıp kendi rengini sorduğu ve “soru soran ilk hayvan” olduğu anlatısı popüler kaynaklarda sık tekrarlanır. Ancak bu olay bağımsız, kontrollü ve tekrarlanabilir bir deneyle güçlü biçimde belgelenmiş değildir. Bu nedenle Koko’nun gerçekten yeni bir soru ürettiğini kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Bilimsel Mirası
Koko çalışmaları bugün hem önemli hem tartışmalı kabul edilir. Büyük insansı maymunların sembolik iletişim ve insan işaretlerine duyarlılığı hakkında ilgi yarattı; aynı zamanda hayvan dili araştırmalarında körleme, bağımsız kodlama ve deneyci etkisinin kontrol edilmesinin önemini açıkça gösterdi.
İnsan dışı hayvanlarda sembolik iletişim araştırmalarını karşılaştırmak için Washoe’nun şempanze işaret deneyini ve kontrollü kavram testlerine dayanan Alex adlı Afrika gri papağanı çalışmalarını okuyabilirsiniz.
