Bir Tel Parçasından Kanca: Betty’nin Alet Yapan Karga Olduğunu Kanıtladığı An
Discovery Of NatureYazar
Betty, Oxford Üniversitesi’nde tutulan dişi bir Yeni Kaledonya kargasıydı (Corvus moneduloides). 2002’de düz bir metal teli bükerek kancaya dönüştürmesi ve bu araçla yiyecek dolu küçük bir kovayı tüpten çıkarması, hayvanlarda alet yapımı ve problem çözme araştırmalarının en tanınmış deneylerinden biri oldu.
2002 Deneyi Ne Gösterdi?
Alex Weir, Jackie Chappell ve Alex Kacelnik’in Science‘da yayımladığı deneyde Betty, uygun kancalı araç ortadan kalkınca düz bahçe telini büküp kullanabildi. Takip denemelerinde de düz telleri tekrar tekrar işe yarayan biçimlere dönüştürdü. Bu sonuç, karganın yeni bir malzemeyi görev için fiziksel olarak değiştirebildiğini açık biçimde gösterdi.
Bu “İçgörü” Kanıtı mıydı?
İlk çalışma davranışı çarpıcı bir yenilik olarak yorumladı ve uzun süre Betty’nin daha önce hiç karşılaşmadığı bir problemi zihinsel olarak çözdüğünün güçlü örneği sayıldı. Ancak 2016’da Royal Society Open Science‘da yayımlanan saha çalışmaları önemli bir bağlam ekledi: Yeni Kaledonya kargalarının doğal alet yapımında dalları ve yaprak saplarını bükmesi türün normal davranış repertuvarının bir parçasıdır.
Sonraki Bulgular Betty’yi “Çürüttü” mü?
Hayır. Betty’nin tel bükme başarısı hâlâ gerçek ve dikkat çekicidir. Değişen şey, bu davranışın nasıl yorumlandığıdır. 2016 çalışması Yeni Kaledonya kargalarının doğal olarak da malzemeleri bükerek alet biçimlendirdiğini gösterdi; dolayısıyla Betty’nin başarısı tamamen sıfırdan ortaya çıkmış bir davranış değildi. Bu örnek, laboratuvar biliş deneylerini yorumlarken türün doğal davranış repertuvarını bilmenin önemini açıkça gösterir.
Yeni Kaledonya Kargaları Neden Özel?
Bu kargalar vahşi doğada bitki materyallerinden kancalı ve düz aletler üretir, bunları ağaç kovuklarından omurgasız av çıkarmak için kullanır. Karmaşık alet davranışları nedeniyle kuş bilişinin önemli model türlerinden biridir; fakat tek bir deneyden “insan benzeri zekâ” gibi genel sonuçlar çıkarmak doğru değildir.
Hayvan bilişi deneylerinde yorumun neden dikkatli yapılması gerektiğini görmek için Akıllı Hans ve deneyci ipuçları yazısını; farklı bir kuş bilişi örneği için Alex adlı Afrika gri papağanıyla yapılan kavram çalışmalarını okuyabilirsiniz.
