Washoe: Şempanzelerde İşaret İletişimini Değiştiren Deney
Discovery Of NatureYazar
Washoe, Allen ve Beatrix Gardner’ın 1966’da başlattığı araştırmada Amerikan İşaret Dili’nden (ASL) alınan işaretlerle iletişim kurmayı öğrenen bir şempanzeydi (Pan troglodytes). Çalışma, bir büyük insansı maymunun görsel işaretleri öğrenip insanlarla iki yönlü iletişimde kullanabildiğini göstererek hayvan bilişi araştırmalarında önemli bir dönüm noktası oldu. Washoe’nin başarısı dikkat çekiciydi; ancak bu, insan dilinin bütün özelliklerini edindiği anlamına gelmiyordu.
1969 Science Çalışması Ne Gösterdi?
Gardner çifti sonuçlarını 1969’da Science‘da “Teaching Sign Language to a Chimpanzee” başlıklı makaleyle yayımladı. Araştırmanın temel sonucu, standartlaştırılmış el işaretlerinin Washoe ile iki yönlü iletişim için kullanılabildiğiydi. Bu bulgu, önceki çalışmalarda şempanzelere insan konuşmasını sesli olarak öğretmeye çalışmanın yarattığı fiziksel sınırlamalardan farklı bir yaklaşım sundu.
“Su Kuşu” Hikâyesi
Gardner’ların kayıtlarında Washoe’nin bir kuğu gördüğünde “water” ve “bird” işaretlerini art arda kullandığı bildirildi. Araştırmacılar bunu, daha önce ayrı ayrı öğrendiği iki işareti yeni bir bağlamda birleştirmesi olarak yorumladı. Olay dikkat çekiciydi, ancak tek başına insan dilindeki üretken gramer veya sözdizimine eşdeğer bir yeteneğin kanıtı sayılmaz.
İşaret Kullanmak ile İnsan Dili Aynı Şey mi?
Washoe’nin işaretleri öğrenmesi ve uygun bağlamlarda kullanması önemli bir bilişsel bulgudur. Bununla birlikte insan dili; gramer, sözdizimi ve açık uçlu üretkenlik gibi çok daha karmaşık özellikler içerir. Daha sonraki primat dili çalışmalarında deneyci ipuçları, taklit ve seçici yorumlama gibi etkenler yoğun biçimde tartışıldı. Bu nedenle Washoe’nin başarısı, insan dilinin tüm yapısını edinmiş olmaktan çok, görsel ve sembolik iletişimin sınırlarını genişleten bir deney olarak değerlendirilir.
Loulis ve Sosyal Öğrenme
Washoe daha sonra diğer şempanzelerle birlikte yaşadı ve işaretlerin grup içinde nasıl aktarıldığı da araştırıldı. Loulis adlı genç şempanzenin insanlardan doğrudan işaret eğitimi büyük ölçüde sınırlandırıldığında bazı işaretleri diğer şempanzelerden öğrenmesi, sosyal öğrenme açısından dikkat çekici bir bulguydu. Bu sonuç, işaret kullanımının grup içinde aktarılabildiğini gösterse de şempanzelerin insan diline eşdeğer doğal bir dil sistemi geliştirdiğini göstermiyordu.
Benzer iletişim deneylerinin sınırlarını karşılaştırmak için Koko’nun işaret dili deneyini; sembolik etiketlerin kontrollü biliş testlerinde kullanımını görmek için Alex adlı Afrika gri papağanıyla yapılan çalışmaları okuyabilirsiniz.
