Kelakant: 1938’de Yeniden Bulunan Eski Bir Balık Soyu
Discovery Of NatureYazar
Afrika kelakantı (Latimeria chalumnae), fosil akrabaları Geç Kretase’den sonra kayıtlarda görünmediği için uzun süre yalnızca soyu tükenmiş bir balık grubunun temsilcisi sanılıyordu. 22 Aralık 1938‘de Güney Afrika açıklarında yakalanan canlı bir örnek bu görüşü değiştirdi ve 20. yüzyılın en ünlü zoolojik bulgularından birine dönüştü.
1938’de Ne Oldu?
East London Museum küratörü Marjorie Courtenay-Latimer, yerel bir trol teknesinin getirdiği yaklaşık 1,5 metrelik sıra dışı balığı fark etti. Balığın etli, loplu yüzgeçleri ve zırhı andıran pulları alışılmış türlerden farklıydı. Courtenay-Latimer, Rhodes University’den ihtiyolog J. L. B. Smith’e çizim ve bilgi gönderdi.
1939: Bilimsel Duyuru
Smith, örneğin yaşayan bir coelacanth olduğunu doğruladı ve keşfi 18 Mart 1939‘da Nature‘da yayımladı. Tür, Courtenay-Latimer ve yakalandığı Chalumna bölgesine atfen Latimeria chalumnae olarak adlandırıldı. Fosil kayıtlarında yaklaşık 70 milyon yıllık bir boşluğun ardından yaşayan bir temsilcinin bulunması keşfi olağanüstü kıldı.
“Canlı Fosil” Ne Demek?
Kelakant için “canlı fosil” ifadesi sık kullanılır, fakat bu hayvanın milyonlarca yıldır hiç evrimleşmediği anlamına gelmez. 2013’te yayımlanan genom çalışması Latimeria‘nın protein kodlayan genlerinin görece yavaş evrimleştiğini gösterdi; yine de yaşayan kelakant modern bir türdür ve kendi evrimsel değişimlerine sahiptir.
Tetrapodların En Yakın Balık Akrabası mı?
Eskiden loplu yüzgeçleri nedeniyle kelakantın kara omurgalılarının yaşayan en yakın balık akrabası olduğu sıkça ileri sürülüyordu. Genom ölçeğindeki modern analizler bunun doğru olmadığını gösterdi: tetrapodların yaşayan en yakın balık akrabaları akciğerli balıklardır, kelakantlar değil. Kelakant yine de lop yüzgeçli balıkların ve omurgalıların karaya geçişinin evrimini karşılaştırmak için çok değerli bir gruptur.
İkinci Yaşayan Tür
1938’de bulunan Afrika türüne ek olarak Endonezya’da yaşayan ikinci bir tür, Latimeria menadoensis, 1990’ların sonunda bilimsel olarak tanımlandı. Böylece günümüzde Latimeria cinsinin iki yaşayan türü biliniyor.
Benzer “kayıp soy” hikâyelerini karşılaştırmak için önce fosillerden tanınan Chaco pekarisini, takahēnin 1948’deki yeniden keşfini ve Attenborough ekidnasının kamera tuzağıyla yeniden belgelenmesini okuyabilirsiniz.
