Efsane mi Gerçek mi: Peygamberdevesi Gerçekten Eşini Yer mi?
Discovery Of NatureYazar
Peygamberdevelerinde dişinin erkeği çiftleşme öncesinde, sırasında veya sonrasında yemesi gerçekten görülen bir davranıştır. Ancak popüler kültürdeki “dişi her çiftleşmeden sonra erkeğin başını yer” anlatısı yanlıştır. Cinsel yamyamlığın görülme sıklığı türlere, dişinin beslenme durumuna, çevre koşullarına ve deney düzenine göre büyük ölçüde değişir.
Doğada ne kadar sık görülüyor?
Hakemli çalışmalar, cinsel yamyamlık gösteren peygamberdevesi türlerinde doğal karşılaşmaların yaklaşık %13-28 kadarında bu davranışın raporlandığını belirtir. Mantis religiosa üzerinde yapılan klasik bir saha çalışmasında ise gözlenen çiftleşmelerin yaklaşık %31’inde cinsel yamyamlık kaydedildi. Dolayısıyla davranış gerçektir ama kaçınılmaz değildir.
Laboratuvarda neden daha sık görünebilir?
Kapalı bir deney alanında erkeğin kaçış seçenekleri sınırlı olabilir ve dişinin açlık düzeyi doğal koşullardan farklı olabilir. Bu nedenle bazı laboratuvar deneylerinde yamyamlık oranları sahadakinden yüksek çıkabilir. Araştırmacılar sonuçları yorumlarken dişinin enerji durumu, çiftleşme öncesi beslenmesi ve alanın büyüklüğü gibi etkenleri kontrol etmeye çalışır.
Dişi erkeği yediğinde yumurtalara katkı sağlıyor mu?
2016’da Proceedings of the Royal Society B’de yayımlanan deney, Çin peygamberdevesi Tenodera sinensis üzerinde erkekten gelen besin maddelerinin izini radyoaktif işaretleyicilerle takip etti. Yenen erkeklerin vücut dokularındaki amino asitlerin dişinin üreme dokularına ve yumurtalarına aktarıldığı, ayrıca yamyamlık sonrasında üretilen yumurta sayısının arttığı gösterildi. Bu sonuç, bazı koşullarda erkeğin vücudunun dişinin üreme yatırımına ek kaynak sağlayabildiğini gösterir.
Bu davranış erkek için “fedakârlık” mı?
Bunu bilinçli veya evrimsel olarak her zaman avantajlı bir “kendini feda etme” davranışı gibi yorumlamak doğru değildir. Erkek peygamberdeveleri yaşamları boyunca birden fazla dişiyle çiftleşebilir; dolayısıyla yenilmek gelecekteki üreme fırsatlarını ortadan kaldırır. Bu nedenle erkeklerde riski azaltan davranışlar da seçilim altında olabilir.
Erkekler riski değerlendirebiliyor
Deneysel çalışmalar erkeklerin dişinin beslenme durumuyla ilişkili ipuçlarına tepki verdiğini gösteriyor. Örneğin erkeklerin hâlihazırda av yiyen, dolayısıyla kısa vadede daha düşük saldırı riski taşıyan dişilere yönelme eğilimi gösterdiği bulunmuştur. Bu durum cinsel yamyamlığın tek taraflı bir süreç değil, dişi ve erkeğin çıkarlarının çatışabildiği bir davranışsal denge olduğunu gösterir.
