En Hızlı Yiyen Memeli: Yıldız Burunlu Köstebeğin 120 Milisaniyesi
Discovery Of NatureYazar
By Dan MacNeal – https://www.inaturalist.org/photos/109056756, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=114210982
Kuzey Amerika’nın doğusundaki sulak alanlarda yaşayan yıldız burunlu köstebek (Condylura cristata), burnunun ucundaki 22 ışınlı dokunma organıyla avını olağanüstü hızla bulur. Catania ve Remple’ın Nature‘da yayımlanan deneylerinde küçük bir avı tanıyıp tüketme süresi en hızlı denemelerde yaklaşık 120 milisaniye olarak ölçüldü; bu nedenle tür, en hızlı yiyen memeli olarak tanınır.
22 Işınlı Burun Aslında Bir Dokunma Organı
Yıldız biçimli burundaki 22 etli ışın birer “dokunaç” gibi görünse de temel görevleri nesneleri kavramak değil, çevreyi olağanüstü hızla dokunarak taramaktır. Vanderbilt Üniversitesi’nden Kenneth Catania’nın çalışmalarına göre yıldızın yüzeyinde yaklaşık 25.000 Eimer organı bulunur ve bu yapı yaklaşık 100.000 miyelinli sinir lifiyle bağlantılıdır. Bu yoğun sinir ağı, yıldızı memelilerde bilinen en hassas dokunma yüzeylerinden biri hâline getirir.
Yıldızın bütün bölümleri aynı görevi üstlenmez. Burnun ortasına yakın 11. ışın çifti, görme sistemindeki yüksek çözünürlüklü foveaya benzer biçimde daha ayrıntılı inceleme için kullanılır. Köstebek önce dış ışınlarla çevreyi hızlıca tarar; potansiyel bir av bulduğunda merkezdeki bu hassas bölgeyi nesnenin üzerine yöneltir. Beyinde de bu merkezi ışınlara orantısız derecede geniş bir alan ayrılmıştır.
120 Milisaniye Rekoru Ne Anlama Geliyor?
Laboratuvar deneylerinde küçük bir avla karşılaşan yıldız burunlu köstebek, dokunma, tanıma, avı ağza yöneltme ve yutma sürecini en hızlı denemelerde yaklaşık 120 milisaniyede tamamlayabildi. Bu değer bir insanın göz kırpmasından bile kısa bir zaman aralığıdır. Araştırmalarda yenilebilir olup olmadığına ilişkin sinirsel kararın birkaç milisaniyelik çok kısa bir pencereye sığdığı hesaplanmıştır; ancak 120 milisaniye, tüm av işleme davranışının ölçülmüş en çarpıcı değeridir.
Su Altında Nasıl Koku Alıyor?
Tür yalnızca tünellerde değil, bataklık ve sulak alanlarda da avlanır. Suya daldığında burun deliklerinden küçük hava kabarcıkları çıkarır, bu kabarcıkları çevredeki nesnelere temas ettirir ve ardından yeniden içine çeker. Catania’nın deneylerinde köstebeklerin bu yöntemle sudaki koku moleküllerini toplayabildiği ve yalnız koku izini kullanarak yiyeceğe ulaşabildiği gösterildi. Bu bulgu, memelilerin su altında koku alamayacağı yönündeki eski varsayımı değiştirdi.
Nerede Yaşar ve Ne Yer?
Condylura cristata Kanada’nın doğusundan ABD’nin doğu kesimlerine uzanan sulak alanlarda, bataklıklarda ve nemli topraklarda yaşar. Solucanlar, sucul böcek larvaları ve başka küçük omurgasızlar başlıca besinler arasındadır. Güçlü ön ayakları tünel kazmaya, su geçirmez kürkü ve yüzme yeteneği ise yarı sucul yaşam biçimine uyum sağlamaya yardımcı olur.
Sıra dışı memeli duyularını karşılaştırmak isterseniz, Discovery of Nature’daki çıplak köstebek faresinin sıra dışı biyolojisi ve yarasalarda ekolokasyonun keşfi yazıları benzer biçimde memeli duyularının sınırlarını gösteriyor.
