Tuatara: Kertenkele Olmayan Eski Bir Sürüngen Soyu
Discovery Of NatureYazar
Tuatara (Sphenodon punctatus), dış görünüşü kertenkeleyi andırmasına rağmen kertenkele değildir. Yeni Zelanda’ya özgü bu sürüngen, günümüzde Sphenodontia takımının yaşayan tek soyunu temsil eder. Fosil akrabaları Mezozoik Çağ’da çok daha çeşitliydi; bu nedenle tuatara sürüngen evriminin yaşayan, çok eski bir dalını temsil eder.
Kertenkele Sanılmasının Nedeni
Batılı bilim insanları tuatarayı ilk sınıflandırdıklarında dış görünüşünden dolayı kertenkelelerle ilişkilendirdi. John Edward Gray 1842’de türü tanımladı. 19. yüzyılın ilerleyen dönemlerinde ayrıntılı anatomi çalışmaları, kafatası ve iskelet özelliklerinin gerçek kertenkelelerden önemli biçimde ayrıldığını gösterdi. Günümüzde moleküler ve anatomik kanıtlar tuataranın Squamata’dan (kertenkeleler ve yılanlar) ayrı bir soy olduğunu açık biçimde destekler.
“Canlı Fosil” Demek Ne Kadar Doğru?
Tuatara için sık sık “canlı fosil” ifadesi kullanılır; fakat bu terim hayvanın yüz milyonlarca yıldır değişmeden kaldığı anlamına gelmez. Te Papa’nın güncel açıklamasına göre yaşayan tuataranın genel vücut planı eski akrabalarına benzer olsa da modern tür kendi evrimsel tarihine sahiptir. Te Papa, tuataranın en az yaklaşık 19 milyon yıldır benzer bir morfoloji gösterdiğine dikkat çekiyor. Bu uzun süreli benzerlik, genel vücut planının korunmuş olduğunu gösterir; türün evrimsel olarak değişmeden kaldığını değil.
Neden Bu Kadar Özel?
Tuatara serin iklim koşullarına uyumlu, yavaş büyüyen ve uzun ömürlü bir sürüngendir. Kafatasındaki iki temporal açıklık, çene yapısı ve erkeklerde dış kopulasyon organının bulunmaması gibi özellikler onu kertenkelelerden ayıran ayrıntılar arasındadır. Beslenmesinde böcekler, wētā ve başka küçük hayvanlar bulunur.
Koruma Durumu
Tuatara geçmişte sıçan gibi tanıtılmış memeliler nedeniyle birçok ana kara alanından kayboldu. Günümüzde yırtıcılardan arındırılmış adalar ve çitli koruma alanlarına yapılan yeniden yerleştirmeler türün korunmasında kritik rol oynuyor. “Yalnızca yedi adada yaşıyor” gibi eski rakamlar artık güncel değildir; Yeni Zelanda’da çok sayıda ada ve korunan ana kara alanında popülasyonlar bulunur.
