“Cehennemden Gelen Vampir”: Bir Kalamarın Yanlış Anlaşılan Adı
Discovery Of NatureYazar
Vampir kalamar adı, Vampyroteuthis cinsindeki derin deniz kafadanbacaklıları için kullanılır. Adına rağmen ne kan emer ne de modern kalamarların tipik bir üyesidir. Vampyromorpha adlı ayrı bir evrimsel soyda yer alır ve ahtapotlarla kalamarların ortak geçmişine ilişkin önemli özellikler taşır. Uzun süre yaşayan tek türün Vampyroteuthis infernalis olduğu düşünülüyordu; 2024’te Güney Çin Denizi’nden ikinci bir yaşayan tür, V. pseudoinfernalis, tanımlandı.
1903: “Cehennemden gelen vampir kalamar”
V. infernalis, Alman zoolog Carl Chun tarafından 1898-1899 Valdivia derin deniz seferinde toplanan materyal üzerinden 1903’te tanımlandı. Koyu renkli gövdesi, kollar arasındaki geniş zar ve derin deniz görünümü bilimsel adına ilham verdi: Vampyroteuthis infernalis yaklaşık olarak “cehennemden gelen vampir kalamar” anlamına gelir.
Avcıdan çok detritus toplayıcısı
2012’de MBARI araştırmacıları Hendrik Hoving ve Bruce Robison, ROV görüntüleri, laboratuvar deneyleri, mide içeriği ve anatomi verilerini birleştirerek vampir kalamarın beslenmesini ayrıntılı biçimde gösterdi. Hayvan, iki uzun geri çekilebilir filamentini su içindeki organik parçacıkları ve “deniz karı” kümelerini toplamak için kullanır. Diyette jelatinimsi plankton kalıntıları, dışkı peletleri, diyatomlar, küçük kabuklu kalıntıları ve başka organik döküntüler bulunur.
Oksijenin çok düşük olduğu sularda yaşayabiliyor
V. infernalis çoğunlukla orta ve derin sulardaki oksijen minimum bölgeleriyle ilişkilidir. Düşük metabolik hızı, büyük solungaç yüzeyi ve yüksek oksijen bağlama kapasitesine sahip solunum pigmentleri bu ortama uyum sağlar. Besin açısından fakir fakat yırtıcı baskısının görece düşük olabildiği bu bölgelerde enerji tasarruflu yaşam stratejisi avantaj sağlar.
Savunmada mürekkep yerine ışıklı mukus
Vampir kalamarda tipik kalamar mürekkep kesesi bulunmaz. Tehdit edildiğinde kol uçlarındaki fotoforlardan ışık üretebilir ve ışıldayan yapışkan mukus salabilir. Ayrıca kollar arasındaki zarı ters çevirerek dikenimsi cirrileri dışa dönük hâle getiren savunma duruşu sergileyebilir. Bu davranışlar hayvanın saldırgan bir “vampir” değil, derin denizde enerjiyi koruyan ve savunmaya ağırlık veren bir canlı olduğunu gösterir.
2024: İkinci yaşayan tür tanımlandı
2024’te Zoological Systematics dergisinde yayımlanan çalışma, Güney Çin Denizi’nde 800-1.000 metre derinlikten toplanan bir örneği morfoloji ve DNA verileriyle inceleyerek Vampyroteuthis pseudoinfernalis adıyla ikinci yaşayan türü tanımladı. Yeni tür; kuyruk biçimi, fotoforların konumu, alt gaga yapısı ve genetik farklılıklarıyla V. infernalis’ten ayrılıyor. Böylece “Vampyromorpha’nın yaşayan tek türü” bilgisi 2024 itibarıyla güncelliğini yitirdi.
Derin deniz kafadanbacaklılarını karşılaştırmak için Dumbo ahtapotunun hadal derinliklerdeki yaşamını, dev Pasifik ahtapotunun dağıtık sinir sistemini ve dev kalamarın doğal ortamda görüntülenme hikâyesini okuyabilirsiniz.
