11.500 Kilometre Öteden Akraba: Kivi Kuşunun Şaşırtan DNA Sırrı
Discovery Of NatureYazar
Kivi (Apteryx cinsi), yalnızca Yeni Zelanda’da yaşayan, yaklaşık bir tavuk büyüklüğünde, uçamayan bir kuştur. Devekuşu, emu, kasuar ve rea gibi “koşucu kuşlar” (ratitler) grubunun bir üyesidir. Görüşü zayıftır — bazı bireyler doğada tamamen kör olarak gözlemlenmiş olsa da hayatta kalmayı sürdürebilir — bunun yerine gagasının ucundaki, kuşlar arasında eşi görülmeyen bir yerleşimle koku alma duyusuna, işitmeye ve dokunma duyusuna güvenir.
Uzun Süre Sanılan: Moa ile Akrabalık
Kivi ile moa aynı Yeni Zelanda coğrafyasını paylaşmış iki uçamayan kuş grubu olduğu için, morfolojiye dayalı eski sınıflandırmalarda yakın akraba olabilecekleri düşünülüyordu. Moleküler çalışmalar ise ratitlerin akrabalık ilişkilerinin yalnızca coğrafi yakınlık veya benzer vücut biçiminden çıkarılamayacağını gösterdi.
Rodney District, Auckland, New Zealand
2014: Beklenmedik Bir DNA Sonucu
Adelaide Üniversitesi’ne bağlı Avustralya Antik DNA Merkezi (ACAD), kivi DNA’sını Madagaskar’da yaşamış ve MS 1000-1200 civarında nesli tükenmiş dev fil kuşlarının antik DNA’sıyla karşılaştırdı. Sonuç, coğrafi yakınlığa dayanan eski beklentiyi tersine çevirdi: kivinin en yakın akrabası, yaklaşık 11.500 kilometre uzakta yaşamış Madagaskar fil kuşlarıydı — aynı adayı paylaştığı moa değil.
Bu sonuç fiziksel açıdan da şaşırtıcıydı: kivi yaklaşık 5 kilogram ağırlığındayken, fil kuşu yaklaşık 275 kilogramdı — aralarında neredeyse 55 kat fark vardı.
Bu Nasıl Mümkün Oldu?
Bulgular, kivinin atalarının moadan bağımsız olarak, uçarak Yeni Zelanda’ya ulaştığını ve adaya vardıktan sonra uçma yeteneğini kaybettiğini düşündürüyor. Yani kivi ile moa arasındaki “akrabalık” izlenimi, gerçek bir soy bağından değil, aynı coğrafyada birbirinden bağımsız şekilde ortaya çıkan benzer uyumlardan (yakınsak evrim) kaynaklanıyordu.
Neden Önemli?
Bu keşif, sadece coğrafi yakınlığın akrabalık için yeterli bir kanıt olmadığını gösteren çarpıcı bir örnek oldu ve ratit kuşların evrimsel tarihinin, okyanuslar arasında sanıldığından çok daha karmaşık yollarla şekillendiğini ortaya koydu.
Kivi Tek Bir Tür Değil
Yeni Zelanda Department of Conservation bugün beş kivi türü tanır: kahverengi kivi, büyük benekli kivi, küçük benekli kivi, rowi ve tokoeka. Koruma durumları tür ve popülasyona göre değişir; dolayısıyla “kivinin nesli tükeniyor mu?” sorusuna tek bir kategoriyle cevap vermek doğru değildir. Bazı popülasyonlar yoğun koruma sayesinde artarken bazıları hâlâ ciddi baskı altındadır.
Burnunun Ucuyla Toprağı “Okuyor”
Kivinin uzun gagasında burun delikleri uca çok yakın konumlanır. Koku duyusunun yanında gaga ucundaki duyusal yapılar toprak altındaki küçük omurgasızların hareketlerini algılamaya yardımcı olur. Kivi gagasını toprağa sokarak solucan, böcek ve başka küçük hayvanları arar; gececil yaşamında işitme ve koku, görmeden daha önemli hâle gelmiştir.
Vücuduna Göre Dev Bir Yumurta
Kivi üremesinin en dikkat çekici özelliklerinden biri yumurtanın dişinin vücut ağırlığına oranıdır. DOC kaynaklarında yumurtanın dişi ağırlığının yaklaşık %15-20’sine ulaşabildiği belirtilir. Kuluçka türden türe değişse de yaklaşık 70-90 gün sürebilir. Yavrular yumurtadan tüylü çıkar ve birkaç gün içinde kendi yiyeceklerini aramaya başlayabilir; ebeveyn tarafından ağızdan beslenmezler.
Uçamamak Bugün Neden Bir Dezavantaj?
Yeni Zelanda’da kara memelisi yırtıcıların tarihsel olarak bulunmaması, kivi gibi kuşların yerde yaşamasını mümkün kıldı. İnsanlarla birlikte gelen kakım, gelincik, kedi ve köpekler bu dengeyi değiştirdi. DOC’ye göre özellikle kakımlar kivi yavrularının, köpekler ise yetişkinlerin önemli ölüm nedenleri arasındadır. Yırtıcı kontrolü olmayan bazı popülasyonlar gerilerken korunan alanlarda kivi sayıları artabiliyor.
Uçamayan kuşların farklı evrimsel kaderlerini karşılaştırmak için Discovery of Nature’daki dodo kuşu, takahe ve kakapo yazılarıyla birlikte okuyabilirsiniz.
